Stoppen met ongezonde gewoontes die je in de weg zitten

“Morgen begin ik, en dat zeg ik nu al een half jaar”

Stoppen met ongezonde gewoontes vraagt om meer dan een goed voornemen. Je weet welke gewoonte het is. Misschien is het de sigaret bij de koffie, misschien de wijn die om half acht vanzelf op tafel staat, misschien twee uur scrollen terwijl je moe bent. Je hebt er een paar keer mee gestopt. De langste keer duurde elf dagen.

Wat het onaangenaam maakt is niet de gewoonte zelf, maar wat je erover denkt. Dat je blijkbaar te slap bent. Dat anderen dit gewoon kunnen. Die gedachte kost meer energie dan de gewoonte, en maakt de volgende poging kleiner.

Waarom stoppen met ongezonde gewoontes zo moeilijk is

Een gewoonte is geen karakterzwakte, het is een goed werkend systeem op de verkeerde plek. Er is een aanleiding, meestal een tijdstip of een plek, er is het gedrag, en er is een opbrengst. Die opbrengst is echt: even geen spanning, even niets hoeven, even iets voor jezelf.

Daarom werkt afkicken op wilskracht zo slecht. Je haalt het gedrag weg en laat de aanleiding en de behoefte staan. Om half acht komt de spanning terug, en dan is er niets anders dan volhouden. Dat lukt even, en het is geen houdbaar plan.

Er is intussen goed nieuws in de cijfers. Uit de Gezondheidsenquête van CBS, RIVM en het Trimbos-instituut blijkt dat in 2024 nog 18 procent van de volwassenen rookte, tegen 26 procent tien jaar eerder, en dat het aandeel overmatige drinkers in diezelfde periode daalde van 10 naar 6 procent. Honderdduizenden mensen hebben dit dus wél voor elkaar gekregen, meestal niet in één keer.

Wat wel werkt

Begin bij het moment, niet bij het gedrag. Schrijf een week lang op wanneer de behoefte opkomt en wat er vlak daarvoor gebeurde. Bij bijna iedereen blijkt het om twee of drie vaste momenten te gaan, en dat is een veel kleiner probleem dan “ik moet stoppen”.

Zet daar iets anders neer dat dezelfde opbrengst heeft. Rust, afleiding, iets in je handen, even naar buiten. Wat het is doet er minder toe dan dat het klaarstaat op het moment dat het nodig is.

Verander daarnaast je omgeving. Wat niet in huis is, gebruik je niet, en wat een handeling extra kost gebruik je minder. Dat is minder heroïsch dan doorbijten en het werkt aantoonbaar beter.

Reken tot slot op terugval en spreek van tevoren met jezelf af wat je dan doet. Wie terugval als mislukking ziet, stopt na de eerste. Wie hem ziet als informatie over het moment waarop het misgaat, gaat door. Dat verschil bepaalt bij de meeste mensen de uitkomst.

Waar de grens ligt

Deze pagina gaat over gewoonten waar je nog grip op hebt. Bij afhankelijkheid ligt dat anders, en dan is coaching niet het juiste antwoord.

De signalen: je kunt niet meer stoppen wanneer je wilt, je hebt meer nodig voor hetzelfde effect, je merkt klachten als je een dag overslaat, of je liegt erover tegen de mensen om je heen. Dan hoort je vraag bij je huisarts. Verslavingszorg werkt, is vertrouwelijk, en het is geen zwaardere stap dan hij klinkt.

Wij leggen deze hulpvraag alleen voor aan coaches met aantoonbare kwalificaties, en zij verwijzen door zodra het hierover gaat. Ook voor stoppen met roken geldt trouwens dat professionele begeleiding via je huisarts aantoonbaar beter werkt dan het alleen proberen, en deels vergoed wordt.

Waar begeleiding aan bijdraagt

Wat een leefstijlcoach doet, is met je uitzoeken wat de gewoonte je oplevert en wat er in de plaats kan. Daarnaast doet zo iemand het saaie deel: elke twee weken meekijken, bijsturen als het niet lukt, en je eraan houden in de weken waarin de nieuwigheid eraf is. Precies dan haken de meeste mensen af.

Zit de gewoonte vast aan spanning, kijk dan ook bij niet kunnen ontspannen of bij slecht slapen. De andere vragen staan bij lichaam en leefstijl.

Laatst bijgewerkt op 17 augustus 2026