Je tiener is somber of teruggetrokken: wat kun je doen
Hiervoor hoef je niet op een wachtlijst
Een sombere tiener herken je eerder aan wat wegvalt dan aan wat hij zegt: de sport, de vrienden, de dingen die hij leuk vond. Puberteit verklaart wisselende buien, en het verklaart geen wekenlange terugtrekking. Duurt het langer dan twee weken en raakt het school, slaap en contact tegelijk, dan begin je bij de huisarts. Blijft je tiener meedraaien en zoekt hij vooral iemand om mee te praten, dan is een tienercoach passend en meestal sneller beschikbaar.
duurt ± 5 minuten · anoniem · vrijblijvend
“Hij zit alleen nog maar op zijn kamer”
Bijna elke ouder van een sombere tiener begint met de deur. Hij komt binnen, zegt hoi, en gaat naar boven. Aan tafel geeft hij antwoord in één woord. De sport waar hij vier jaar heen ging is langzaam uitgedoofd, en de vrienden die hier altijd over de vloer kwamen zie je al maanden niet.
Het lastige is dat een sombere tiener zich gedraagt zoals veel tieners zich gedragen. Je kamer op willen en weinig zeggen hoort erbij. Waar het om gaat is of er iets bij komt of dat er alleen maar dingen wegvallen.
Wat somberheid onderscheidt van een pubersbui
Drie dingen helpen bij het onderscheid. Duurt het langer dan een week of twee. Beweegt het mee met wat er gebeurt, of blijft het gelijk ook als er iets leuks is. En raakt het meerdere gebieden tegelijk: school, slaap, eten, contact.
Een bui gaat over. Somberheid vlakt alles af. Je merkt dat aan de dingen die je tiener vroeger eigener beweging deed en nu laat liggen, en aan het gemak waarmee hij zegt dat het toch niets uitmaakt.
Er is reden om dit serieus te nemen zonder er meteen van te schrikken. Uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2023, ingevuld door ruim 188.000 leerlingen uit klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs, kwam dat 27 procent van hen psychische klachten rapporteert. Ruim een kwart dus. Dat maakt het niet minder zwaar voor jouw kind, en het zegt wel dat je hier niet alleen in staat.
Praten met iemand die niets zegt
Vragen hoe het gaat levert bij een tiener meestal “goed” op. Dat is geen leugen, het is het kortste antwoord dat het gesprek beëindigt. Wat beter werkt is naast elkaar zijn in plaats van tegenover elkaar: in de auto, tijdens het lopen met de hond, terwijl je samen de vaatwasser uitruimt. Zonder oogcontact valt er makkelijker iets te zeggen.
Benoem daarnaast wat je ziet in plaats van wat je denkt. “Ik zie je de laatste tijd weinig beneden” is iets om op te reageren. “Volgens mij zit je slecht in je vel” is een conclusie, en daar zegt een tiener bijna altijd nee op.
Zeg ten slotte hardop dat hij ook met iemand anders mag praten. Voor veel tieners is dat een opluchting: ze willen jou er buiten houden omdat ze je zorgen zien, en dat maakt jou de moeilijkste gesprekspartner die er is.
Wat een tienercoach doet
Een tienercoach werkt met wat er die week gebeurd is. Geen diagnose, geen dossier, wel wekelijks een uur waarin je tiener zijn kant van het verhaal kwijt kan aan iemand die er verder niets mee te maken heeft.
Dat werkt het beste als er iets aanwijsbaars is: een verhuizing, een vriendengroep die uit elkaar viel, een relatie die eindigde, een klas waarin hij zijn plek kwijt is. De coach zoekt met hem uit wat hij daar zelf aan kan veranderen en wat hij zal moeten laten. Jij zit meestal bij het eerste en het laatste gesprek.
Voor de zwaardere vorm is dit het verkeerde antwoord, en een goede coach zegt dat ook. Coaching is geen behandeling van een depressie.
Waar de grens ligt
Duurt het langer dan twee weken, raakt het school en slaap tegelijk, of is het plezier overal weg, dan hoort de vraag bij de huisarts. Die kan doorverwijzen naar de jeugd-ggz. Dat is geen zwaarder etiket op je kind plakken; het is de weg naar wat er nodig is.
Gaat het over gedachten aan dood of zelfbeschadiging, wacht dan niet. Bel 113 of 0800-0113. Dat kan dag en nacht, ook als ouder die zich zorgen maakt en niet weet wat te doen.
Zit het vooral vast op school, kijk dan bij motivatie op school. Is er niet één aanwijsbaar onderwerp, dan sluit je puber zit niet lekker in zijn vel beter aan. De andere vragen staan bij kind en tiener.
Laatst bijgewerkt op
Wanneer past een coach, en wanneer je huisarts?
Dit is een hulpvraag die tegen de zorg aan ligt. We leggen hem alleen voor aan coaches en therapeuten met aantoonbare specialisatie, en verwijzen door zodra het zwaarder blijkt dan begeleiding aankan.
Een coach past als …
- je tiener naar school gaat en contact houdt, maar er duidelijk minder plezier is
- er een aanwijsbare aanleiding is, zoals een verhuizing, een breuk of gedoe in de klas
- hij liever met iemand van buiten praat dan met jou
- je wacht op zorg en de tussentijd niet stil wilt laten staan, in overleg met de huisarts
Ga eerst naar je huisarts als …
- de somberheid langer dan twee weken aanhoudt en niet meebeweegt met wat er gebeurt
- je tiener stopt met sport, vrienden en dingen waar hij eerder plezier in had
- slapen, eten of school er duidelijk onder lijden
- er gedachten zijn over dood of zichzelf pijn doen; bel dan 113 of 0800-0113, dag en nacht
Denk je aan zelfdoding of doe je jezelf pijn? Bel 113 of gratis 0800-0113, of chat via 113.nl, dag en nacht bereikbaar. Bij direct gevaar: 112.
Welke coach past hierbij?
Bij een sombere tiener gaat het meestal om een kindercoach, tienercoach, jongerencoach, oudercoach, gezinscoach. Je hoeft dat zelf niet uit te zoeken: op basis van je verhaal leggen wij je vraag voor aan de coaches die erbij passen. Elke coach op Výma is geverifieerd op KvK-inschrijving, kwalificaties en beroepsregisters, en kiest maximaal drie thema's: specialisten dus, geen alleskunners.
- kindercoach
- tienercoach
- jongerencoach
- oudercoach
- gezinscoach
Veelgestelde vragen
Wanneer is somberheid bij een tiener meer dan een bui?
Kijk naar duur en breedte. Een bui beweegt mee met wat er gebeurt en trekt binnen dagen weg. Somberheid die langer dan twee weken aanhoudt en tegelijk school, slaap en contact raakt, is iets anders. Dan begin je bij de huisarts.
Kan een tienercoach helpen bij een sombere tiener?
Bij de lichtere vorm wel, en dan vooral als er iets aanwijsbaars is gebeurd. Een coach behandelt geen depressie. Wat hij doet is met je tiener uitzoeken wat er speelt en wat hij eraan kan veranderen. Bij deze hulpvraag vragen we aantoonbare specialisatie in werken met jongeren.
Mijn tiener wil er niet over praten. Wat nu?
Dat is normaal en het zegt weinig over hoe erg het is. Praten naast elkaar werkt vaak beter dan tegenover elkaar: in de auto, tijdens het lopen, bij de afwas. Blijf beschikbaar zonder aan te dringen, en zeg dat je hem ook helpt als hij liever met iemand anders praat.
Kan coaching naast een wachtlijst?
Vaak wel, als overbrugging. Voor de ggz is afgesproken dat je hoogstens vier weken op een intake en tien weken op behandeling wacht, en in de praktijk wordt die norm ruim overschreden. Overleg met de huisarts of coaching in die tussentijd passend is.